دريا نزديك بود همواره عدهء زيادى دريانورد و ملاح براى خريد آذوقه و ظرفهاى چوبين و سفالينى كه در كوچه‌هاى منتهى بدان براى فروش گذاشته مىشد مراجعه مىكردند . مقدار زيادى سنگ و وسائل بنائى كه شدت انفجار آنها را پرتاب كرده بود تقريبا اغلب كسانى را كه در ميدان بودند از پا درآورد چنان كه معدودى توانسته بودند خود را از مهلكه نجات دهند . تقريبا همهء خانه‌هاى مجاور ميدان خراب شده به گورستان ساكنان تبديل شده بود . در محلهء پرتغاليها خرابى بسيار رخ داده بود اما در اين محله تلفات انسانى كم بود . برخى از قطعات سنگ تا نيم‌فرسنگى و بعضى تا ساحل دريا و حتى تا نوتردام دولاگراس پرتاب شده بود . خانهء سفير اگرچه نو بود و هزار پا با محل انفجار فاصله داشت سخت بلرزه درآمد . قطعات درشت سنگ و خاك از سقف فرو ريخت و درها از پاشنه درآمدند . اين حركت زلزله‌وار يك درخت انجير هندى را در باغچه از ريشه بدر آورد و واژگون كرد . صومعهء ژاكوبنها خسارت فراوان ديد و با آنكه كسى در آن كشته نشد اما همهء بامها فرو ريخت . ديوارها ترك برداشت و درها و پنجره‌ها شكست . خوشبختانه اين مصيبت در روز كار رخ نداد زيرا در آنصورت عدهء زيادى از كارمندان ادارات واقع در ميدان و بازرگانان و گروه كثيرى از عابران كشته مىشدند . با اين‌حال حداقل تلفات اين حادثه بالغ بر چهار صد تا پانصد نفر مىشد . خانه‌اى كه در آن باروت مىسازند اگرچه چسبيده به مغازهء محل انفجار بود زيان فراوانى نديد جز آنكه شش هفت برده و دو قاطر در آن طعمهء حريق شدند و جان سپردند . در كاخ نايب السلطنه هيچ در و پنجره‌اى سالم نماند و حتى برخى از بامهاى كاخ ويران شد . چنان كه بامهاى منازل دور تر نيز لطمه ديد . بين حوادثى كه در اين روز رخ داد جالب توجه‌تر از همه داستان همسر حاكم دژ راشول « 325 » بود . خانهء اين زن كه بيمار بود و از شدت تب حالت هيجان و هذيان داشت در برابر صومعهء ژاكوبنها بود . وى كمى پيش از وقوع

--> ( 325 ) Rachol